Najczęstsze choroby wątroby jako wskazanie do transplantacji
Dr med. Łukasz Laurans
Klinika Chorób Zakaźnych, Hepatologii i Transplantacji Wątroby
Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
Przeszczepienie wątroby (LTx) pozostaje jedyną skuteczną metodą leczenia schyłkowej niewydolności wątroby oraz wybranych nowotworów tego narządu. W ostatnich latach obserwuje się istotne zmiany w strukturze wskazań do transplantacji, wynikające z postępu terapii wirusowych zapaleń wątroby oraz narastającej epidemii chorób metabolicznych.
Analizy epidemiologiczne wskazują, że struktura wskazań do transplantacji uległa istotnemu przesunięciu w ostatnich 10-15 latach. Przewlekła niewydolność wątroby na tle marskości – niezależnie od etiologii – nadal pozostaje bezpośrednim i najczęstszym wskazaniem do transplantacji, a jej obciążenie populacyjne rośnie pomimo posiadania skutecznych metod leczenia, jak i zapobiegania włóknieniu wątroby.
Alkoholowa choroba wątroby (ALD) stanowi obecnie najczęstsze wskazanie do transplantacji – jej udział wzrósł z ok. 23% w 2013 r. do nawet 48% w 2022 r..
Drugą najczęstszą etiologię stanowi niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD, dawniej NASH) i odpowiada już za ok. 27% transplantacji. Dynamiczny wzrost przeszczepień z tego wskazania związany jest zarówno z epidemią otyłości, jak i niedoszacowaniem tej etiologii we wcześniejszych latach. Jednocześnie rośnie znaczenie MASLD jako podłoża raka wątrobowokomórkowego (HCC) – w tej grupie wzrost z ok. 10% do ponad 30% przypadków w ostatniej dekadzie. Uważa się, że ta etiologia zacznie dominować, wyprzedzając także ALD, w ciągu kilku następnych lat.
Wirusowe zapalenia wątroby stanowią trzecią grupę wskazań do transplantacji wątroby. Zwraca uwagę fakt, że udział HCV spadł z 28% do ok. 4%, głównie dzięki terapiom DAA. Natomiast udział powikłań infekcji HBV pozostaje stabilny (ok. 1–7%), zależnie od regionu świata.
Choroby cholestatyczne wątroby (PSC, PBC), jak i autoimmunologiczne zapalenie (AIH) jako wskazania do OLTx, charakteryzują się stabilną sytuacją – dla PBC/PSC stanowi to ok. 10-15%, a dla AIH nie przekracza 6%.
Niezależnie od etiologii choroby wątroby, rak wątrobowokomórkowy (HCC) staje się coraz częstszym wskazaniem do przeszczepienia
Niezależnie od funkcji, jak i etiologii choroby wątroby, rak wątrobowokomórkowy (HCC) jest niezależnym wskazaniem do leczenia przeszczepowego. Szacuje się, że ta przyczyna stanowi wskazanie do około 40% transplantacji wątroby. Inne nowotwory pierwotne (cholangiocarcinoma, hepatic epithelioid hemangioendothelioma), jak i nieresekcyjne guzy przerzutowe (rak jelita grubego, NET), mogą stanowić wskazanie do przeszczepienia, jednakże kwalifikacja, jak i postępowanie okołoprzeszczepowe, wymagają ścisłej współpracy z onkologami czy radioterapeutami.
Ostra niewydolność wątroby stanowi około 5–10% wszystkich wskazań do transplantacji. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się zatrucie paracetamolem czy amanityną, chorobę Wilsona, a także piorunujące WZW.
Współczesna epidemiologia transplantacji wątroby ulega dynamicznej transformacji. Tradycyjne, dominujące wskazania, takie jak wirusowe zapalenia wątroby, ustępują miejsca chorobom związanym ze stylem życia – przede wszystkim alkoholowej chorobie wątroby i NAFLD/MASLD.
Zmiany te mają istotne implikacje dla zdrowia publicznego – wskazują na konieczność przesunięcia działań profilaktycznych z chorób zakaźnych na zaburzenia metaboliczne oraz uzależnienia.
Piśmiennictwo
Younossi ZM, Stepanova M, Al Shabeeb R, Eberly KE, Shah D, Nguyen V, Ong J, Henry L, Alqahtani SA. The changing epidemiology of adult liver transplantation in the United States in 2013-2022: The dominance of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease and alcohol-associated liver disease. Hepatol Commun. 2023 Dec 22;8(1):e0352.
Di Maira T, Cailliez V, Domínguez-Gil B, Mahíllo B, Álvarez M, Belli LS, Adam R, Fondevila C, Germani G, Hartog H, Berenguer M. Regional variations and trends in liver transplantation practices across Europe. JHEP Rep. 2025 Apr 11;7(8):101424. doi: 10.1016/j.jhepr.2025.101424.
Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji „Poltransplant”. Biuletyn Informacyjny Poltransplantu . Warszawa: Poltransplant. Dostępne na: https://poltransplant.org.pl/publikacje/biuletyn-informacyjny-poltransplantu/ [ dostępu: 25/04/2026]
