Leczenie immunosupresyjne
Prof. dr hab. med. Marta Wawrzynowicz-Syczewska
Klinika Chorób Zakaźnych, Hepatologii i Transplantacji Wątroby
Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
Leki przeciwdziałające odrzucaniu narządu przeszczepionego określane są mianem leków immunosupresyjnych. W Polsce leki te podlegają refundacji. Na rynku dostępne są preparaty oryginalne i leki generyczne. Z pacjentem należy zawsze omówić możliwie najdogodniejszą opcję, ale wybór podyktowany jest w pierwszym rzędzie dobrem zdrowotnym.
Podstawą immunosupresji jest jeden z tzw. inhibitorów kalcyneuryny. Najczęściej jest to takrolimus. Zamiast takrolimusu (w przypadku jego nietolerancji, np. źle kontrolowanej cukrzycy lub zaburzeń neurologicznych) można stosować inny inhibitor kalcyneuryny – cyklosporynę. Zwykle w okresie wczesnym po przeszczepieniu takrolimus lub cyklosporyna stosowane są w połączeniu z lekiem o innym mechanizmie działania immunosupresyjnego – mykofenolanem mofetilu. Przez kilka tygodni po transplantacji pacjent otrzymuje dodatkowo kortykosteroidy (prednizolon), których dawkę stopniowo redukuje się, a następnie lek całkowicie odstawia. Wyjątkiem są pacjenci przeszczepieni z powodu autoimmunologicznego zapalenia wątroby, którzy prednizolon otrzymują zazwyczaj dożywotnio. W wybranych przypadkach zamiast inhibitora kalcyneuryny albo zamiast mykofenolanu mofetilu stosuje się lek immunosupresyjny z grupy tzw. inhibitorów mTOR: rapamycynę lub everolimus. Bardzo rzadko stosowana jest azatiopryna (zamiast mykofenolanu mofetilu u chorych ze współistniejącym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego). Wszystkie wymienione grupy leków immunosupresyjnych mają inny mechanizm działania, dlatego ich łączenie wzmacnia siłę immunosupresji i pozwala na redukowanie dawek poszczególnych preparatów w celu zmniejszenia ich działań niepożądanych.
Z uwagi na działania uboczne leków immunosupresyjnych po kilku latach stabilnej funkcji wątroby przeszczepionej i pod ścisłą kontrolą Poradni Transplantologicznej podejmuje się próbę odstawienia jednego z leków, zwykle mykofenolanu mofetylu, i prowadzenia pacjenta na samym inhibitorze kalcyneuryny. Pomyślne przejście na monoterapię jest zachętą do podejmowania dalszych prób redukcji immunosupresji aż do uzyskania minimalnej dawki, która pozwala na utrzymanie stabilnej funkcji wątroby. Ok. 10% biorców wątroby nie wymaga leczenia immunosupresyjnego w ogóle. Na razie jednak nie dysponujemy skutecznym markerem tolerancji immunologicznej, którzy umożliwiłby wyselekcjonowanie takich pacjentów.
PAMIĘTAJ O OGÓLNYCH ZASADACH PRZYJMOWANIA LEKÓW IMMUNOSUPRESYJNYCH!
- stosuj się ściśle do zaleceń lekarskich, nigdy nie zmieniaj dawek leków lub samodzielnie nie przerywaj leczenia bez konsultacji z lekarzem transplantologiem
- przyjmuj leki regularnie w tych samych godzinach każdego dnia
- pamiętaj, że niektóre leki (takrolimus) trzeba przyjmować na czczo na godzinę przed jedzeniem lub 2 godziny po posiłku
- w razie nieprzyjmowania leków przez kilka dni nie „nadrabiaj” w następnych dniach; nie można nigdy przekraczać ustalonej przez lekarza dziennej dawki
- nigdy nie podawaj swoich leków innym osobom
- nie przyjmuj żadnych leków po upływie daty ich ważności, znajdującej się na opakowaniu
- o jakichkolwiek zauważonych nowych lub nietypowych objawach ubocznych poinformuj lekarza
- nie stosuj nawet ogólnodostępnych leków, suplementów diety, witamin, odżywek bez porozumienia z lekarzem; pamiętaj o możliwych interakcjach lekowych
- nie stosuj żadnych preparatów zawierających wyciąg z dziurawca ani innych ziół bez porozumienia z lekarzem
- przechowuj leki w suchym, chłodnym, ciemnym miejscu, niedostępnym dla dzieci; pamiętaj, że niektórych leków nie należy zawczasu wyjmować z blistra, ponieważ mogą ulegać degradacji pod wpływem światła
- sok grejpfrutowy wpływa na metabolizm leków i może powodować niebezpieczny wzrost ich stężenia we krwi; nie należy popijać leków sokiem grejpfrutowym, wszystkie leki najlepiej przyjmować popijając wodą; z tego samego powodu nie należy spożywać grejpfrutów, pomelo, kurkumy, imbiru i karamboli
- przed każdym świętem lub wyjazdem na wakacje upewnij się, czy masz odpowiednią ilość leków; również w razie zwiększenia przez lekarza dawki leku sprawdź, czy masz go odpowiednio dużo
- nie przechowuj leków w lodówce, chyba że lekarz zalecił inaczej
